سیستم غدد درونریز یک شبکه
یکپارچه است که از غدد مختلف در سراسر بدن تشکیل شده است. سیستم غدد درونریز
همراه با سیستم عصبی، بسیاری از توابع داخلی بدن را کنترل و تنظیم میکند.
در حالیکه سیستم عصبی بهعنوان وسیله کنترل از امواج عصبی استفاده میکند،
سیستم غدد درونریز از مولکولهای پیامرسان بهنام هورمونها استفاده میکند.
هورمونها توسط شبکه غدد تهیه، ذخیره و ترشح میشوند. هنگامی که
هورمونها توسط غدد درونریز آزاد میشوند به جریان خون منتقل میشوند،
سلولها، بافتها یا اندامهای خاص را هدف قرار میدهند. هر هدف دارای
گیرندههای خاصی برای هورمونها است، مانند تناسب کلید به قفل.
چند بخش از این شبکه وجود دارد. یکی هیپوتالاموس، غده درونریز که در قسمت پایین بدن مغز قرار دارد. دیگری هیپوفیز، در محل خود فقط در زیر هیپوتالاموس و در داخل زین ترکی واقع شده است. سیگنالهای مغز هیپوتالاموس را بهمنظور تولید هورمونهای مختلفی که باعث تحریک یا مهار هیپوفیز میشوند، تحریک میکند. این سیگنال باعث میشود تا هیپوفیز هورمونهایی را که تولید میکند و به جریان خون منتقل میشود را افزایش یا کاهش دهد. این هورمونهایی که در مقادیر مختلف از هیپوفیز آزاد میشوند، از طریق جریان خون به غدد درونریز مانند تیروئید، غده فوقکلیه، بیضهها و تخمدانها (غدد جنسی) میروند. چندین اندام و بافت در سراسر بدن نیز اهداف هورمون هستند.
بیشتر غدد درونریز توسط
سیستمهای بازخوردی که مانع از عدم تعادل هورمون میشوند کنترل میشود.
بهعنوان مثال، هیپوتالاموس غده هیپوفیز را تحریک میکند و سپس غده فوق
کلیه را برای تنظیم عملکرد آن تحریک میکند. هیپوتالاموس اولین هورمون آزاد
کننده کورتیکوتروپین (CRH) را آزاد میکند که باعث ترشح کورتیکوتروپین غده
هیپوفیز میشود (بیشتر ACTH یا هورمون آدرنوکورتیکو نامیده میشود). ACTH
به نوبه خود غده آدرنال را برای تولید کورتیزول تحریک میکند. هنگامی که
کورتیزول به یک آستانه مشخص میرسد، هیپوتالاموس و هیپوفیز تولید CRH و
ACTH را کاهش میدهد، ایجاد یک حلقه بازخورد منفی.
برخی از هورمونها مانند کورتیزول دارای یک الگوی روزانه یا ماهانه آزاد هستند. سطح کورتیزول در صبح و بعد از ظهر پایین است. سطح هورمون هیپوفیز هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینه کننده (LH) در الگوهای منظم برای تنظیم چرخه قاعدگی ماهانه زن افزایش و کاهش مییابند. هورمونهای دیگر معمولا به مقدار بسیار کمی در خون موجود هستند و در شرایط خاصی مانند ترشح اپینفرین (آدرنالین) از غده فوقانی در پاسخ به استرس آزاد میشوند.
آنجا که سیستم غدد درونریز و شبکه غدد اغلب وابسته به یکدیگر هستند، اختلالی که بر روی یک غده تاثیر میگذارد ممکن است سبب بیماری مرتبط با غدههای دیگر در سیستم شود. بهعنوان مثال، اختلالی که بر هیپوتالاموس تأثیر میگذارد ممکن است بر هیپوفیز و سایر ارگانهای هدف که "پایین دست" هستند، تاثیر بگذارد. سندرمهای غدد درونریز را میتوان توسط غدهای که تحت تأثیر قرار گرفته طبقهبندی کرد:
- اختلالات اولیه بر اندامهای هدف (مانند تیروئید، غده فوق کلیه) تاثیر میگذارد.
- اختلالات ثانویه غدد را تحت تأثیر قرار میدهد که ارگان هدف (معمولا غده هیپوفیز) را تنظیم میکند.
- اختلالات دورهی سوم ناشی از هیپوتالاموس است.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد غدد درونریز خاص و هورمونهایی که تولید میکنند، خلاصهای از غدد درونریز را ببینید.